Frankenstein: welke lees jij?
Er zijn er twee, en ze zijn het oneens over de vraag of Victor anders had kunnen kiezen.
7,8uit 3.074 lezersbeoordelingen · 211 pagina’s · 12 verfilmingen
Mary Shelley schreef “Frankenstein” op haar achttiende en gaf het in 1818 anoniem uit. Dertien jaar later, inmiddels weduwe, bracht ze een herziene versie uit – en die werd de anderhalve eeuw daarna gedrukt. De meeste edities zeggen niet welke je in handen hebt.
Twee boeken onder één titel
Geen stilistisch bijschaven – de betekenis verandert
1818
anoniem, drie delen, 500 exemplaren
- Elizabeth is Victors nicht
- Victor kiest. De wetenschap is zijn besluit en zijn schuld
- Rauwer, radicaler, dichter bij de filosofie van haar vader
- Een voorwoord van Percy Shelley – waardoor sommige lezers aannamen dat hij de auteur was
Wetenschappelijke edities drukken tegenwoordig meestal deze.
1831
onder haar eigen naam, één deel, een populaire reeks
- Elizabeth is een vondeling, opgenomen in het gezin – de incestueuze ondertoon verdwijnt
- Victor schikt zich in het lot. De schuld lost op in fatalisme
- Milder, religieuzer, toegankelijker
- Een nieuwe inleiding waarin Mary het verhaal van Villa Diodati vertelt – de beroemdste bladzijden van het boek
Dit is de versie die decennialang als “Frankenstein” werd gedrukt.
Welke kiezen. De eerste keer, voor je plezier: 1831, want die heeft de inleiding over die stormachtige zomer aan het Meer van Genève en leest soepeler. Wil je het boek dat een achttienjarige werkelijk schreef: 1818, want de latere versie is het werk van een vrouw die haar man en drie kinderen had begraven en financieel afhankelijk was van haar schoonvader. Die is vanuit een heel andere plek geschreven.
Het jaar zonder zomer
Juni 1816, Villa Diodati aan het Meer van Genève
Een jaar eerder was in Indonesië de Tambora uitgebarsten, en de as in de atmosfeer nam Europa zijn zomer af. Boven het meer regende het wekenlang. Opgesloten in een gehuurde villa lazen Byron, Percy Shelley, de achttienjarige Mary Godwin, haar stiefzus Claire en Byrons lijfarts John Polidori elkaar Duitse spookverhalen voor.
Byron stelde een uitdaging voor: laat ieder er zelf een schrijven. Uit diezelfde avond kwam ook Polidori’s “De vampier” voort – de eerste aristocratische vampier uit de literatuur, de voorvader van Dracula.
De twee beroemdste monsters uit de Europese literatuur ontstonden in dezelfde regenachtige week, in één salon.
Het monster dat niet spreekt
Wat de film deze roman heeft afgenomen
In het boek is het schepsel welbespraakt. Het leert lezen door een gezin af te luisteren door een kier in de muur, werkt zich door “Het verloren paradijs” en Plutarchus’ “Parallelle levens”, en houdt Victor vervolgens een aanklacht voor die verscheidene hoofdstukken beslaat en het beste van de hele roman is. Het heeft geen naam, maar het heeft argumenten.
De film nam het in 1931 zijn stem af en liet een gegrom over. Daarom is “Frankenstein” een boek dat bijna iedereen kent en bijna niemand heeft gelezen: iedereen kent het monster van het scherm, en dat in het boek is iemand anders.
En dit nog: Frankenstein is de achternaam van de wetenschapper, niet van het schepsel. Het schepsel krijgt nooit een naam – de roman noemt het “het wezen”, “de demon”, “de ellendeling”.
Wat mensen echt vragen
Welke versie moet ik lezen, 1818 of 1831?
De eerste keer 1831 – die heeft de inleiding over Villa Diodati en leest soepeler. Wil je het origineel, waarin Victor de volle verantwoordelijkheid draagt voor wat hij deed, lees dan 1818. Wetenschappelijke edities drukken tegenwoordig meestal 1818.
Hoe zie ik welke editie ik heb?
Kijk in het eerste hoofdstuk. Is Elizabeth Victors nicht, dan heb je 1818. Is ze uit een Italiaans huisje opgenomen, dan heb je 1831. Tweede aanwijzing: de tekst van 1831 opent met Mary’s inleiding over de stormachtige zomer.
Is Frankenstein het monster?
Nee. Victor Frankenstein is de student die het schepsel tot leven wekte. Het schepsel krijgt in het boek geen naam – en dat is een van zijn verwijten aan zijn maker.
Hoe dik is het, en is het moeilijk?
211 pagina’s, kort voor een klassieker. De opbouw is gelaagd: de brieven van kapitein Walton, daarin het verhaal van Victor, en daarin weer het verhaal van het schepsel. Het klinkt ingewikkeld en leest heel natuurlijk.
Kan ik het gratis lezen?
Het Engelse origineel wel, in beide versies: de tekst van 1818 en de tekst van 1831 bij Project Gutenberg. Vertalingen zijn een ander verhaal – een vertaling heeft een eigen auteursrecht.
Lees het
Beide versies zijn vrij. Een gedrukte editie niet – en die vertelt je welke tekst ze drukt.
Partnerlink: een aankoop via deze link steunt BookRank, de prijs blijft gelijk.
Verder
De plek in de horrorranglijst, alle 12 verfilmingen en de scores achter het getal – plus deze pagina in acht andere talen.